Tarih Boyunca Hastalık Algılamasında

Dua Şifâ İlişkisi

İnanç Kültür ve Gelenek Boyutuyla

Hastalık algılaması, bir açıdan idrak etme ile ilgilidir. Canlı organizmanın kendi doğal dengesinin bozulduğunu fark etmesiyle başlayan bu süreç, bozulan dengenin tekrar kurulması yolunda, yine kendince bazı yöntemlere başvurmasıyla devam eder.

İnsanlar dışındaki canlıların sağlığını koruması ve hastalandığı takdirde tedbir alması gayretleri konumuzun dışındadır. İnsanları bu konuda farklı kılan özellik, “idrak etme ve yorumlama”dır. İnsanın kendi iç ve dış dünyasındaki olayları hem idrak ederken hem de yorumlarken “inanç veya inanışlar”ının etkisinde kalması, onun neyi nasıl algıladığı, anlamlandırdığı ve değer yüklediği konusunda araştırmacıları epeyce zorlamaktadır. İnsan merkezli iç ve dış olguları araştıran insanoğlu, özellikle geçmişe dair incelemeleri betimlemesinde kendi uzmanlık bakış açısının sınırları içinde kalmaktadır. Bu durum bir yandan olumlu sayılabilir. Çünkü uzmanlık inceliği ile olayları derinlemesine ele almaktadır. Diğer açıdan bakılırsa, tarihten günümüze insanın kendi zihinsel ve duygusal kabiliyetleri ölçüsünde karmaşık anlamlar yumağı içerisinde bize sunduğu olayların tek branş açısından ayrıştırılması (analizi) ve tanımlanması imkânsız hale gelmektedir. Örnek olarak konumuzu ele alırsak, insanın hastalık algılaması, ona göre hastalıkların kaynağı, tedavi bilgisinin gizemi, şifanın uygulanan yöntem veya verilen ilaca bağımlı olup olmadığı konusundaki inancı veya inanışı hakkında günümüz araştırmacılarının tek branştan değerlendirmeleri sonucunda ya eksik ya da hatalı sonuçlar üretmesine yol açmaktadır.

Tarihsel açıdan hastalık algılaması ve tedavi yöntemlerinin bir taraftan Tıp Tarihçilerini, Folklor, Antropoloji ve Halk Bilimcilerini ilgilendirirken diğer taraftan Dinler Tarihçilerini, Bilim ve Düşünce Tarihçilerini de alâkadar etmektedir. Kesilen kurbanların dini açıdan değeri olduğu gibi sağlığa kavuşma, hastalıklardan korunma ve arınma gibi tıbbi değeri de vardır. Yıkanmanın veya hijyen uygulamalarının hem ibadet hem de tıbbi bağlantısı inkâr edilemez. Bunları yaparken kişi belli bir kişiye başvurmaktadır. Bu kişinin hem hekim hem de din adamı olduğu görülmektedir. bu ikisi arasındaki uygulamaların ya tek başına ya da diğer insanların da katıldığı folklorik, kültürel ve sembolik davranışlarına rastlıyoruz. Bu törenlerin, dini, tıbbi, etnografik ve folklorik değeri yanında çeşitli bilimsel ve sanatsal branşların tarihsel temelini oluşturduğu göz ardı edilmemelidir.

Bu ve benzeri açılardan bakılırsa insanlık tarihinin bir yönünü inceleme konusu eden bilim ve sanatların, aynı konuyla ilgilenen diğer ilim dallarıyla ilgili temel kaynak, yorum, terminoloji ve yöntemlere de yer vermesi gerekmektedir. Aksi takdirde yapılacak yorumlar ve verilecek hükümler, ya eksik ve yalın ya da hatalı olmakla karşı karşıyadır.

Araştırmacı, çalışmanın alanını İslâm öncesiyle sınırlandırmış, bu yüzden İslâm’da hastalık algılaması, dua şifa ilişkisi… gibi konuları bir başka çalışmasında ele alacaktır.

Tarih Boyunca İnanç Tıp İlişkisi adını taşıyan bu çalışma, araştırmacının genel olarak İslâm Tıbbı’na ve onun bir alt başlığını oluşturan Tıbb-ı Nebevî üzerine yapmayı düşündüğü bir seri araştırma öncesindeki tarihsel sürece ilişkin okumalar sonucu zihninde oluşan soru ve kuşkuların bir ürünüdür. Temel olarak bu soru ve kuşkular, konuya ilgi duyan ve araştıran herkesin aklına gelebilecek durumlardır.

Deontoloji ve Tıp Tarihçileri’nin ortaya koyduğu bilgi ve belgelerde, tıbbi uygulamaların, yöntemlerin, ilaç unsurlarının (drogların) ne zamandan beri kullanıldığı, hangi unsurların şifalı olduğu, bu ilaçları veren ve sağaltım yöntemleri uygulayanların kimler olduğu konusunda hatırı sayılır sonuçlar yer almaktadır. Tedavide, maddi ilaçlar dışında, okuma, sihir ve büyü gibi çeşitli mânevî uygulamaların yer alıp almadığı, şifa bilgisinin, yani tıp bilgisinin kaynağı, hastalıkların nedenleri hakkında önemli saptamalara yer verilmektedir.

Geçmiş topluluk ve uygarlıklardaki tıbbi yöntemleri, hastalıklardan korunmak ya da kurtuluş uygulamalarını, din ve inanç kuralları olarak inceleyen Dinler Tarihi, Antropoloji, Folklor veya Halk Bilimi uzmanları ise, konuya inanç boyutuyla yaklaşmaktadır. Birinde tıp bilgisi, değeri kazanan bir uygulama diğerinde “ibadet” veya “dini kural” olarak sunulmaktadır. Birisinde tedavi edici (sağaltıcı) hekim, diğer bir branşta “din adamı” bir diğerinde ise “sihirci, büyücü” olarak tanıtılmaktadır.

Bu durumda farklı bilimsel disiplinlerin aynı uygarlık, aynı coğrafya, aynı geleneklere farklı anlamlar ve değerler yüklemesi, konuyu bütünlük içinde kavramamıza yetmemektedir. Birkaç bilim dalı açısından konuya bakmanın güçlüğü ortadadır. Buna karşın araştırmacı, okuyucularıyla paylaşmak istediği ortak soru işaretleri ve şüphelerden yola çıkarak, eski uygarlıkların inanç ve tıp mirasının ortak serüvenini ana hatlarıyla gözler önüne sermek istemiştir.

Bir yerde din dediğimiz gelenekler bütünüyle tanrısal emir ve yasaklar, öbür tarafta sağlık kuralı olarak nasıl adlandırılabiliyor? Eski tıp bilgisi Tanrı’dan mı geliyordu? O halde hastalık ve şifa bilgisi de ona ait olmalı. Yoksa insana çok düşkün olan Tanrı, insanın hastalanmaması için ya da hastalandıysa ondan kurtulması için emir ve yasaklar mı gönderdi? Diğer taraftan insanın aklı ve deneyimleriyle geliştirdiği tıp bilgisini ve uygulamaların yaptırım gücünü artırmak için, -Tanrı’nın haberi olmadığı halde- bunları Tanrı’ya mı dayandırdı? Buna dair daha pek çok soru yöneltmek söz konusudur. Bu puslu havayı biraz aralamak için, tek bilim dalının penceresinden bakmaktansa, bağımsız bir tutumla belki de birkaç bilim dalının ortak bakış açısıyla konu irdelenmiştir.

Bu çalışma, eski uygarlıkların geleneğine aklın bağımsız tavrıyla göz atmak; çeşitli bilim dalları arasında kalmış kör noktalara ışık tutmak için ve tanrısal buyruklarla tıbbi kuralların fizikötesi birlikteliğine dokunmak için kaleme alınmıştır.

Sağlık sistemlerinde üç temel amacının olması beklenir. Bunlar; toplumda yaşayan bireylerin tümüne, gereksinim duydukları yerde ve ölçüde sağlanabilen en kaliteli hizmetin götürülmesidir. Bu amaçların gerçekleştirilmesi için sağlık sistemlerine çok fazla bağlı olmadan bu konuda oluşturulacak örgütlenme modeliyle daha çok ilişkilidir.

Yukarıda da belirtildiği gibi oluşturulacak sağlık örgütlenme modellerinin ilk ana amacının toplumun her kesimini kapsayacak biçimde bu hizmetin götürülmesidir. Her bir kişinin sağlık hizmetinden eşit ölçüde yararlanması amaçlanmalı. Kentsel bölgelerden kırsal yörelerdeki çok küçük insan topluluklarına kadar hizmet götürülebilecek ilk basamak birimleri oluşturulmalıdır. Ancak, bireylerin her birine hizmet götürülmesi mutlak bir eşitlik kavramını düşündürmemelidir. Toplum içinde ayrıcalığı olan kesimler öncelikle belirlenmeli, çocuklara, annelere, yaşlılara, işçilere sunulan sağlık hizmetlerine özel önem verilmelidir. 

Hizmetlerin olduğu gibi bütünleştirilmiş olarak sunulması gerekir. Bütünleştirmekten kasıt, sistem içindeki her basamakta koruyucu, iyileştirici, çevresel ve bireysel, tıbbi ve sosyal hizmetlerin eşgüdüm halinde sunulmasıdır.

Sağlık sisteminin ne olduğuna bakılmaksızın Dünya Sağlık Örgütü’nün önerisi ülkelerin oluşturacakları sağlık örgütlenmesinin birinci düzey sağlık hizmeti üzerine inşa edilmesi yönündedir. ”Birinci düzey sağlık hizmeti, toplumdaki birey ve ailelere, onların katılımı ve toplumun benimseyeceği değerler ve maliyetlerle ulaşılabilirliği sağlanan temel sağlık hizmetidir.” Bu tanım sağlık hizmetinin herkese, onların onayı ve katılımı ile ülke koşullarına uygun ve temel hizmet olarak verilmesi gereğini ortaya koymaktadır.

Bu çalışmanın, yukarıda sözü edilen nitelikte sağlık hizmetinin sağlanabilmesi için konu ile ilgili öğrencilere ve sağlık profesyonellerine kaynak olması amaçlanmıştır. Bu amaçla, kitabın birinci bölümünde sağlık ve sağlık hizmetleri ile ilgili açıklamalara yer verilmiştir. Bu bölümde sağlık hizmetlerinin özelliklerinden sınıflandırılmasına, sağlık hizmet sektörlerine ve finansmanına kadar birçok konuda ayrıntılı bilgiler yer almaktadır. İkinci bölümde, sağlık örgütlenmesi konusu ele alınmıştır. Bu çerçevede sağlık örgütlenmesinde temel olan ilkeler, ülkelerin sağlık sistemlerini etkileyen faktörler, sağlık örgütlenmesinde yer alan yönetim düzeyleri ve bunların görevleri hakkında açıklamalara yer verilmiştir.

Üçüncü bölümde, genel olarak sağlık sistemleri ve değişik sağlık sistemlerine dahil olan çeşitli ülkelere ait bilgiler verilerek sistemlerin karşılaştırması yapılmış ve değerlendirmelerde bulunulmuştur.

Bu kitabın konu ile ilgili kişilere yararlı bir kaynak olmasını umuyor, olası eksik ve hataların gelecek çalışmalarda ve baskılarda giderilmesi için gelebilecek öneri ve katkılar yararlı olacaktır.

Doç. Dr. Metin Ateş

Dünyada heyecan ve stressiz kazanılmış tek bir zafer gördünüz mü?

Öyleyse heyecandan ve stresten hatta kompleksten korkmayın…

Hayatın fırtınaları karşısında dimdik ayakta kalmak istiyorsanız…

Başarıyla birlikte ayrılmaz parçası olan mutluluğu da yaşamak istiyorsanız…

Dünyanıza anlamlar kazandırmak istiyorsanız…

HAYATIN SONSUZ BOYUTLARINDA YOLLAR BULABİLMEK İSTİYORSANIZ…

Daha güçlü bir kişiliğe sahip olmak istiyorsanız…

Yönettiğiniz şirketinizin veya bireysel işlerinizin ya da performansınızın iyiye gitmesinde

Sorunlarla baş etmek istiyorsanız…

MOTİVASYON STRATEJİLERİ KİTABINA BAŞVURMALISINIZ!

Yalçın hoca, konuşma üslubunda ama sıkı sorularla okuyucuyu kitap boyunca sürüklüyor, kitabı baştan sona okuyup bitirmeden elden bırakılmasına âdeta izin vermiyor.

Sıkı hocalık biraz da bu olsa gerek. Öğrenilecekler tek tek verilecek, okuyucuda uygulamaları izlenecek.

Hayata dair ne sorun varsa, hangi çözüm yolları varsa, ayağa kalkmak için hangi saklı gizli güçlerimiz varsa hepsini irdeliyor, açığa çıkarıyor. Örnek vakalarla kişisel sorunlara kökten çözümler üretiyor.

Yalçın hoca, kişisel gelişim alanında Türk okuru nezdinde yepyeni çığırlar açıyor. Okumamak, tanımamak bir eksiklik olacaktır.

Beynin yalnızca yüzde beşini kullandığımız düşünülürse performansımızı arttırmak, pek çok bilinmezi kolaylıkla öğrenebilmek, güçlü bir belleğe sahip olmak, pek çok soruna, duruma en sonuç alıcı yoldan müdahale etmek için neler vermezdik ki… İşte söz konusu bu müdahale yollarından en içteni, en komplikasyonsuzu (yan etkisi en az olanı) ve en farklı olanı nedir acaba diye soracak olursak bunun yanıtının hipnoz olduğunu söyleyebiliriz. Çağların bilgi birikimini en bilimsel düzeyde kullanan yaklaşım, performansını arttırmak için çağımız insanına hipnozu önemli bir seçenek olarak sunmakta, arzu edilen pek çok sonucun da alınmasını sağlamaktadır.

Y. Doç. Dr. Yalçın Kaya, hipnoz konusuna eğilerek, başta spor olmak üzere hayatın pek çok alanında insanların performanslarını arttırmak için hiçbir tehlike, yan etki ya da olağanüstü bir kayıp içermeyen hipnozu bilimsel yollarla, yöntemlerle kullanarak, kullanımını salık vererek, istismar konusu yapılmaktan kurtararak bilimsel zemine taşımış, tıbbı müdahale gerektirmeyen pek çok sorunun çözümü yolunda önemli adımlar atarak, hipnozu akademik dünyaya taşımış, böylelikle bilimsel zeminde ele alınmasını sağlamış, konunun ehil ellerce yürütülmesinin yolunu açmıştır.

Kitapta, hipnozun kullanım alanları tek tek ele alınmakta, hangi alanlarda kullanıldığı eni boyuna incelenmekte, okuyucunun hipnozdan bilimsel olarak yararlanmasının yolları gösterilmektedir.

Her insan, üstün performansla hayatını düzenlemek ister. Oysa hayat, hiç de böyle bir isteğin önünü doğrudan açmış değildir. İşte tam da burada hipnoz devreye girmektedir. Hayatın güçlüklerini yenmek, pek çok sınırlar koyan, yaşam alanlarını daraltan, onlarca kişisel sorunların insanı tutsak olan çözümsüzlüklere karşı, gündelik yaşamımız iyileştirmek, daha verimli kılmaz üzere hipnoz bilimiı, bizlere yeni yaşam yolları açmak, mutluluğu sahip olmamız için iplerin elimizde olduğunu bize söylemekte, göstermektedir.

ÇOCUKLARINIZI ANTRENMANLI GLADYATÖRLER HALİNE GETİRMEYİN

Öğrenci eğitirken veya motive ederken en çok dikkat edilmesi gereken şeylerden biri; “Asla çocuklarınızla didişmeyin. Çünkü önemli bir gerçek vardır ki, siz yaşlanacaksınız onlar güçlenecekler. Eğer onların gelişim süreçlerinde onlarla sürekli olarak çatışırsanız, onlarla didişirseniz, ister istemez onlar da size karşı direneceklerdir. İşte size karşı direndiğini hissettiğiniz zaman eğer direncini kıramıyorsanız onların size karşı antrenmanlı ve her gün daha da güçlenen gladyatörler haline gelmesini sağlamış olursunuz.

Uzakdoğu sporlarının temel bir felsefesi vardır. “Kuvvete karşı koyma, ona yön ver ve kendi kuvvetini ona ilave et.” Bu müthiş yaklaşım, çocuklarımızla çatıştığımızda da kullanılmalıdır. Bunun için belki biraz sabır, biraz soğukkanlılık, biraz olgunluk gerekecektir, fakat bunları yapmadığınızda, hemen fevri davrandığınızda onları yanlışlarına sahip çıkan, sizin söylediklerinize karşı dirençli ve olumsuzluklara kapı aralayan, dolayısıyla sizleri sürekli üzen bir duruma getirmiş olabilirsiniz.

Bazen zorlukların yakıcılığı bağrınızı kavurmamışsa,

Bazen hayatın tipileri yüreğinizi zorlamamışsa;

Hayatın zorluklarını ve fırtınaları göğüsleyebilecek

Çelik gibi bir göğse nasıl sahip olacaksınız ki…

Nasıl zorluklar karşısında çelik gibi dimdik durabilecek duruma geleceksiniz ki…